Ścieżka SMART 2026 dla dużych przedsiębiorstw — nowy konkurs na prace B+R na nowych zasadach.

Rok 2026 przynosi zmianę w jednym z najważniejszych instrumentów wspierania innowacji w Polsce. Program Ścieżka SMART, realizowany w ramach Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) ponownie, po dłuższej przerwie daje dużym przedsiębiorstwom możliwość aplikowania o dofinansowanie samodzielnie, bez konieczności budowania konsorcjów. To jedna z najistotniejszych zmian, ale nie jedyna. W poniższym artykule podsumowujemy najważniejsze warunki konkursu i zmiany jakie zostały wprowadzone w porównaniu do wcześniejszych edycji.

Konkurs ogłoszony przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju 23 lutego 2026 roku ma jasno zdefiniowane parametry. Budżet wynosi 350 mln zł — kwota, która pozwala na sfinansowanie kilkudziesięciu ambitnych projektów badawczo-rozwojowych.

Nabór wniosków trwa od 23 marca do 22 maja 2026 roku, co daje firmom dokładnie dwa miesiące na złożenie aplikacji. To stosunkowo krótkie okno, ale — biorąc pod uwagę, że informacja o konkursie pojawiła się z niemal miesięcznym wyprzedzeniem — wystarczające dla firm, które już prowadzą prace koncepcyjne nad projektami B+R.

Parametry finansowe prezentują się następująco: minimalna wartość wydatków kwalifikowalnych to 3 mln zł, natomiast maksymalna kwota dofinansowania sięga 70 mln zł na cały projekt. To szeroki przedział, który pozwala na realizację zarówno precyzyjnie zdefiniowanych projektów badawczych, jak i dużych, wieloetapowych przedsięwzięć o strategicznym znaczeniu.

Obligatoryjnym rdzeniem projektu są prace B+R — badania przemysłowe i prace rozwojowe (lub wyłącznie prace rozwojowe), prowadzące do opracowania innowacji produktowej lub innowacji w procesie biznesowym związanym z produkcją wyrobów lub usług. To fundamentalny warunek: bez komponentu badawczo-rozwojowego wniosek nie zostanie przyjęty.

Poza obowiązkowym trzonem B+R, projekt może obejmować dwa rodzaje zadań fakultatywnych.

Pierwsze to umiędzynarodowienie produktów — rozumiane jako promocja zagraniczna wyrobów lub usług opracowywanych w ramach projektu, a także ochrona praw własności przemysłowej (w tym zgłoszenia patentowe) oraz obrona tych praw w przypadku ich naruszenia. Dla dużych firm planujących ekspansję na rynki zagraniczne to niezwykle istotny komponent, który pozwala zintegrować strategię B+R ze strategią komercjalizacji.

 Drugie zadanie fakultatywne dotyczy rozwoju kompetencji — zdobywania, rozwijania lub doskonalenia umiejętności pracowników i kadry zarządzającej wnioskodawcy, pod warunkiem, że działania te wspierają realizację innych zadań przewidzianych w projekcie.

Katalog kosztów kwalifikowalnych w ramach prac B+R obejmuje m.in. wynagrodzenia personelu badawczego, technicznego i pomocniczego (w różnych formach zatrudnienia), materiały i surowce niezbędne do badań czy budowy prototypów, usługi podwykonawstwa badawczego, amortyzację aparatury i infrastruktury w zakresie wykorzystywanym w projekcie, a także koszty pośrednie. 

Poziom dofinansowania jest zróżnicowany i zależy od rodzaju prac— może sięgać do 65% na badania przemysłowe i do 40% na prace rozwojowe. Dla dużych firm to wciąż bardzo atrakcyjne warunki, zwłaszcza przy projektach o wysokiej wartości.

 

 

 

W poprzednich edycjach Ścieżki SMART duże firmy mogły ubiegać się o wsparcie wyłącznie w formule konsorcjalnej — najczęściej z udziałem MŚP, organizacji badawczych lub NGO. Założenie było szczytne: promowanie współpracy i transferu technologii. W praktyce jednak formuła konsorcjum generowała poważne bariery m.in. kwestie podziału praw własności intelektualnej. Zarządzanie wielopodmiotowym projektem badawczym wymagało nakładów organizacyjnych, które niejednokrotnie przewyższały korzyści. Obecnie są zaplanowane zarówno konkursy dla aplikujacyhc samodzielnie jak i dla konsorcjów.

To zmiana o największym ciężarze gatunkowym. Dotychczas wnioskodawcy konstruowali projekt w oparciu o siedem modułów: B+R, wdrożenie innowacji, infrastruktura B+R, cyfryzacja, zazielenienie, internacjonalizacja oraz kompetencje. Każdy moduł posiadał własne kryteria obligatoryjne i rankingujące, a wnioskodawca musiał zapewnić spełnienie limitów udziału poszczególnych modułów w całkowitej wartości projektu.

W nowej edycji ten schemat znika. Moduły infrastruktura B+R, cyfryzacja i zazielenienie zostały usunięte, a wnioskodawcy mogą aplikować wyłącznie w konkursie dedykowanym projektom badawczo-rozwojowym lub w osobnym konkursie na wdrożenie wyników prac B+R. W ramach projektu B+R można uwzględnić wydatki na umiędzynarodowienie, ochronę własności przemysłowej oraz rozwój kompetencji zespołu — jednak te ostatnie nie mogą przekroczyć 15% kosztów kwalifikowanych.

Konsekwencją praktyczną jest znaczne uproszczenie dokumentacji i powrót do logiki znanej z programu POIR z poprzedniej perspektywy finansowej. Jednocześnie jednak zniknięcie modułu infrastruktury B+R oznacza, że nie ma już możliwości dofinansowania zakupu aparatury badawczej — zmiana, którą firmy planujące rozbudowę zaplecza laboratoryjnego muszą uwzględnić w swoich kalkulacjach.

 

 

Obecna edycja konkursu przynosi znaczące zmiany w zasadach kwalifikowania projektów dotyczących rozwiązań podwójnego zastosowania (dual use) — czyli takich, które mogą znaleźć zastosowanie zarówno w sektorze cywilnym, jak i wojskowym.

W poprzednich edycjach Ścieżki SMART projekty o charakterze dual use były dopuszczalne, jednak dofinansowanie nie mogło być udzielone na komponent wojskowy, jedynie na cywilny, a dofinansowanie obliczane było proporcjonalnie do wygenerowanych przychodów z komercjalizacji produktu na rynku cywilnym vs. łączne przychody razem z rynkiem wojskowym.  Takim mechanizm skutecznie zniechęcał firmy rozwijające technologie podwójnego zastosowania do aplikowania o dofinansowanie.

W naborze 2026 zastosowanie wojskowe opracowanego rozwiązania i późniejsza jego komercjalizacja na tym rynku nie wpływa na poziom dofinansowania. Oznacza to, że dofinansowanie dla projektów dual use jest przyznawane w pełnej wysokości, niezależnie od proporcji przychodów z komercjalizacji na rynku cywilnym i wojskowym. To fundamentalna zmiana w podejściu do tego typu innowacji, która znacząco uatrakcyjnia ten nabór dla przedsiębiorstw rozwijających technologie dual use.

 

 

W dalszym ciągu nie ma możliwości kwalifikowania do dofinansowania zakupu elementów służących do budowy prototypu i na stałe zainstalowanych w prototypie, instalacji pilotażowej lub demonstracyjnej.  Taki wydatek może natomiast być kwalifikowalny w ramach kategorii „Amortyzacja (aparatura i sprzęt)" — pod warunkiem, że spełnia wymogi wykorzystania na potrzeby prac B+R.

Zmiana jaka została wprowadzona w obecnej edycji konkursu daje możliwość dodatkowego zakwalifikowania do dofinansowania wartości rezydualnej amortyzowanego prototypu czy linii demonstracyjnej pomniejszonej o wartość odzyskanego złomu, jeżeli w toku prowadzonych prac — na przykład w wyniku testów lub prób technologicznych — zaplanowano zniszczenie tych środków trwałych.

Dodatkowo w kategorii kosztów „Dostawy (inne niż środki trwałe)" możliwe jest kwalifikowanie materiałów i środków eksploatacyjnych niezbędnych do budowy prototypu, jednak, jeżeli po zakończeniu prac B+R prototyp lub jego elementy trafią do bieżącej działalności operacyjnej przedsiębiorstwa, instytucja pośrednicząca może zażądać zwrotu poniesionych wydatków.

 

 

W tegorocznych edycjach konkursów wnioskodawca może uzyskać maksymalnie 22 punkty. Warunkiem rekomendowania do dofinansowania jest spełnienie wszystkich kryteriów obligatoryjnych i uzyskanie minimum 3 punktów w każdym z trzech kryteriów punktowanych: innowacyjność rezultatu projektu, potencjał do wdrożenia wyników projektu oraz plan i wydatki projektu.

Największe zmiany zaszły w kryterium dotyczącym innowacyjności, co wynika bezpośrednio z odejścia od struktury modułowej. Obecnie wymagane jest, aby w projekcie występowała co najmniej jedna innowacja produktowa lub w procesie biznesowym na poziomie minimum krajowym — za to przyznawane są 3 punkty bazowe. Dodatkowe punkty można zdobyć za następujące elementy:

• Potencjał transformacyjny innowacji (do 4 pkt) — przyznawane, jeżeli innowacja ma potencjał do transformacji rynku docelowego lub wykreowania całkowicie nowego rynku. To najwyżej punktowane kryterium dodatkowe, wyraźnie promujące projekty o ambicjach wykraczających poza inkrementalne ulepszenia.
• Innowacja o szczególnym charakterze (do 2 pkt) — premiowane są projekty, w których innowacja ma charakter cyfrowy, stanowi ekoinnowację lub jej głównym przeznaczeniem jest pozytywny wpływ na jakość życia, włączenie społeczne, dostępność lub zdrowie.
• Wdrożenie we własnej działalności (do 2 pkt) — projekty zakładające wdrożenie wyników B+R we własnej działalności wnioskodawcy otrzymują 2 punkty, natomiast inne formy wdrożenia na terytorium RP — 1 punkt.
• Ochrona własności intelektualnej (do 2 pkt) — premiowane jest zabezpieczenie wyników prac B+R w formie patentu, wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego, pod warunkiem uwzględnienia kosztów uzyskania takiej ochrony w budżecie projektu.
• Struktura kosztów B+R (do 1 pkt) — dodatkowy punkt przysługuje, gdy prace rozwojowe stanowią ponad 50% kosztów kwalifikowanych prac B+R (bez kosztów pośrednich).
• Ograniczenie podwykonawstwa — premiowane są projekty, w których wartość prac realizowanych na zasadzie podwykonawstwa nie przekracza 25% kosztów kwalifikowanych.

Warto odnotować, że nie będą już premiowane projekty zakładające współpracę z organizacją badawczą lub pozarządową — zmiana spójna z nową logiką samodzielnego aplikowania dużych firm. Zachowano natomiast dodatkowy punkt za realizację projektu na Obszarze Strategicznej Interwencji.

 

Nowa edycja przynosi jeszcze kilka zmian proceduralnych. Okres kwalifikowania wydatków został wydłużony do 31 grudnia 2030 roku, co daje firmom więcej czasu na realizację ambitnych, wieloletnich projektów badawczych. Zmieniła się także dwuetapowa procedura oceny. Z pierwszego do drugiego etapu oceny została przesunięta ocena innowacyjności — daje to firmom szansę na dopracowanie projektu w interakcji z oceniającymi.

Na liście wymaganych załączników pojawiły się nowe pozycje: dokumenty potwierdzające posiadanie praw własności intelektualnej niezbędnych do przeprowadzenia prac B+R oraz dokumenty potwierdzające wybór podwykonawcy (umowa warunkowa). Obowiązek ich dołączenia zależy od założeń konkretnego projektu, ale firmy powinny zadbać o te kwestie z wyprzedzeniem.

Nowy nabór Ścieżki SMART jest szczególnie atrakcyjny dla dużych przedsiębiorstw, rozwijających technologie dual use, a także wszystkich innych sektorów wpisujących się w Krajowe Inteligentne Specjalizacje,  które posiadają już zdefiniowaną agendę badawczą i zespoły B+R zdolne do realizacji zaawansowanych prac. Idealny wnioskodawca to firma, która identyfikuje konkretny problem technologiczny wymagający rozwiązania poprzez badania przemysłowe lub prace rozwojowe, dysponuje potencjałem kadrowym i infrastrukturalnym do prowadzenia prac B+R, ma jasną wizję komercjalizacji wyników badań, planuje lub już prowadzi ekspansję na rynki zagraniczne i jest w stanie wykazać współpracę z sektorem MŚP w sposób merytoryczny, a nie pozorny.

Po pierwsze, warto przeprowadzić audyt gotowości projektu — sprawdzić, czy planowane prace mają rzeczywisty charakter B+R (nie wystarczy adaptacja znanych rozwiązań ani prace optymalizacyjne), czy rezultat spełni kryterium innowacyjności w skali co najmniej krajowej i czy zespół badawczy jest kompetentny i wiarygodny.

Po drugie, kluczowe jest zaplanowanie współpracy z MŚP w sposób przekonujący — nie jako formalność, lecz jako element budujący wartość dodaną projektu.

Po trzecie, w nowej formule nie jest wymagane złożenie pełnego modelu finansowego na etapie wniosku — dostarcza się go dopiero po pozytywnej ocenie pierwszego etapu. To uproszczenie, ale nie oznacza, że budżet projektu może być potraktowany pobieżnie. Wręcz przeciwnie — spójność kosztów z zaplanowanymi pracami będzie przedmiotem weryfikacji eksperckiej.

Fundamentem dobrego wniosku wciąż pozostaje spójność narracji projektu — od zidentyfikowanej potrzeby rynkowej, przez innowację adresującą tę potrzebę lepiej niż rozwiązania konkurencyjne, po rzetelny plan realizacji i wiarygodny model komercjalizacji. Firmy, które potrafią tę logikę przedstawić w sposób prosty i przekonujący, mają największe szanse na sukces — niezależnie od tego, czy projekt dotyczy innowacji przełomowej, ekoinnowacji czy innowacji cyfrowej.

Budżet 350 mln zł, dofinansowanie do 70 mln zł na projekt, uproszczona formuła bez konieczności tworzenia konsorcjów, zmiana zasad kwalifikowania projektów duaal use— to parametry, które czynią ten nabór jednym z najbardziej atrakcyjnych instrumentów wsparcia B+R dla dużych przedsiębiorstw dostępnych obecnie na polskim rynku.

Dla firm, które od dawna czekały na możliwość samodzielnego ubiegania się o unijne środki na innowacje, nadszedł właściwy moment. Kluczem do sukcesu będzie jednak jakość przygotowania projektu — precyzyjne zdefiniowanie problemu badawczego, przekonująca logika innowacyjności i realistyczny plan komercjalizacji.