Nowa perspektywa unijna 2028–2034 – budżet, środki dla Polski i podział na programy

Według Komisji Europejskiej nowe WRF mają wynieść 1,98 bln euro w cenach bieżących, co odpowiada średnio 1,26% dochodu narodowego brutto UE. To nominalnie najwyższy budżet w historii Wspólnoty i niemal podwojenie obecnych 1,2 bln euro – choć realnie udział w DNB rośnie jedynie z 1,1% do 1,26%.

Nowością są dodatkowe zasoby własne (ok. 58,5 mld euro rocznie): akcyza tytoniowa, podatek od dużych korporacji (CORE), dochody z CBAM, ETS1 oraz opłata od nieprzetworzonych e-odpadów. Z finansowania budżetu wycofano system ETS2, co potwierdziło Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej.

Według Komisji Europejskiej budżet 2028–2034 ma zostać podzielony na cztery główne kategorie wydatków (ceny bieżące):

*Kwota na konkurencyjność obejmuje Horyzont Europa, ale nie obejmuje Funduszu Innowacyjnego (41 mld euro). Dodatkowo budżet finansuje administrację oraz spłatę długu zaciągniętego na program NextGenerationEU.

Sercem nowego nacisku na konkurencyjność ma być Europejski Fundusz Konkurencyjności o budżecie 234 mld euro. Jego celem jest koncentracja, uproszczenie i przyspieszenie finansowania strategicznych technologii oraz mobilizacja inwestycji publicznych i prywatnych w kluczowych obszarach transformacji. Fundusz ma skupić w jednym miejscu dotychczas rozproszone instrumenty (m.in. InvestEU), aby skuteczniej dysponować nimi z poziomu centralnego – w oparciu o jeden zbiór zasad i jeden punkt dostępu dla wnioskodawców.

Razem z programem Horyzont Europa (175 mld euro), tworzy on pulę 409 mld euro – ok. 21% przyszłego budżetu UE – przeznaczoną na przyspieszanie strategicznych technologii w Europie.

Według Komisji Europejskiej środki funduszu poza Horyzontem Europa dzielą się na cztery okna tematyczne oraz instrumenty horyzontalne:

Fundusz opiera się na sukcesie programu InvestEU, w którym każde 1 euro gwarancji UE wsparło ok. 15 euro inwestycji (ok. 70% ze źródeł prywatnych). Wsparcie ma obejmować całą ścieżkę projektu – od badań, przez skalowanie i wdrożenie przemysłowe, po produkcję – łącząc dotacje na wczesnych etapach z pożyczkami i gwarancjami przyciągającymi kapitał prywatny na etapie wzrostu.

📌 Uwaga: kwoty zawarte w tabeli są przedmiotem negocjacji. W zależności od ujęcia (ceny bieżące vs. stałe 2025 r.) oraz tego, czy doliczany jest Fundusz Innowacyjny (~41 mld euro, finansowany z dochodów zewnętrznych), wartości mogą się nieznacznie różnić wg różnych żródeł. Powyższe dane odpowiadają strukturze przedstawionej przez Komisję Europejską (stan na czerwiec 2026).

Obok Europejskiego Funduszu Konkurencyjności funkcjonować ma odrębny, choć ściśle powiązany z nim program Horyzont Europa. Komisja Europejska proponuje, aby w latach 2028–2034 jego budżet wyniósł 175 mld euro, czyli niemal dwukrotnie więcej niż w obecnej perspektywie. Horyzont Europa pozostaje głównym unijnym programem finansowania badań i innowacji – obejmującym zarówno projekty naukowe, współpracę międzynarodową i konsorcja badawczo-przemysłowe, jak i wsparcie przełomowych technologii oraz komercjalizacji wyników B+R. Szczególne znaczenie dla firm, startupów i scale-upów będzie miał European Innovation Council (EIC), którego budżet w nowej propozycji ma wzrosnąć do ok. 34,5 mld euro wobec ok. 10,1 mld euro w programie Horizon Europe 2021–2027. Oznacza to ponad trzykrotne zwiększenie środków na instrumenty takie jak EIC Pathfinder, EIC Transition i EIC Accelerator, wspierające projekty wysokiego ryzyka, technologie deep tech, innowacje przełomowe oraz – coraz wyraźniej – rozwiązania o potencjale podwójnego zastosowania. 

Zgodnie z propozycją Komisji Europejskiej, Polska ma otrzymać 123,3 mld euro  w ramach Krajowego i Regionalnego Planu Partnerstwa – blisko pół biliona złotych i o ponad 30 mld euro więcej niż druga w kolejności Francja. Według dokumentów Komisji kwota dzieli się na trzy strumienie:

📌 Ważne zastrzeżenie: porównanie 123,3 mld euro do 76 mld euro z lat 2021–2027 nie jest pełną analogią. Wcześniejsza kwota dotyczyła głównie polityki spójności, a nowa pula obejmuje także rolnictwo, rybołówstwo i inne fundusze ujęte teraz w jednym planie.

Krajowy i Regionalny Plan Partnerstwa (PPKR) to nowy, kluczowy dokument programowy, w oparciu o który Polska zaplanuje wykorzystanie całej alokacji 2028–2034. Jak wyjaśnia MFiPR, po raz pierwszy w historii w jednym dokumencie znajdą się środki nie tylko na politykę spójności, ale również na Wspólną Politykę Rolną, Wspólną Politykę Rybołówstwa, Społeczny Fundusz Klimatyczny oraz fundusze azylowe, migracyjne i graniczne.

Co zmienia się względem perspektywy 2021–2027? Obecnie środki UE rozdzielane są przez Umowę Partnerstwa i szereg odrębnych programów krajowych (m.in. FENG, FENiKS, Polska Wschodnia) oraz 16 programów regionalnych, a Wspólna Polityka Rolna funkcjonuje osobno. W nowej perspektywie ma to zastąpić jedna całościowa pula ujęta w PPKR, z silniejszym naciskiem na reformy, efekty i realizację kamieni milowych (tzw. inteligentna warunkowość).

Jaka proporcja między rolnictwem a spójnością? W perspektywie 2021–2027 Polska dysponuje ok. 76 mld euro na politykę spójności wobec ok. 31 mld euro środków UE na WPR (EFRG 21,7 mld + EFRROW 9,5 mld) – czyli w przybliżeniu 70% do 30% na korzyść spójności. Według informacji przedstawionej Radzie Ministrów 3 marca 2026 r. udział tych polityk ma zostać utrzymany na poziomie zbliżonym do obecnego. Warto odnotować, że – jak podaje farmer.pl – Komisja zaproponowała dla Polski ok. 24,6 mld euro na interwencje WPR, a strona polska postuluje co najmniej 35 mld euro, więc ostateczna proporcja jest przedmiotem negocjacji.

Zgodnie z deklaracjami MFiPR z pierwszego posiedzenia Zespołu ds. PPKR podział będzie następujący:

1. Co najmniej 44% środków pozostanie na poziomie regionalnym – zarządzanych przez urzędy marszałkowskie, w ramach 16 odrębnych rozdziałów regionalnych (po jednym dla każdego województwa).
2. Pozostała część (ok. 56%) będzie zarządzana na poziomie krajowym, w ramach rozdziałów krajowych PPKR.

Główne priorytety (cele) PPKR – oparte na Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. – to: zmiana modelu gospodarczego w kierunku sektorów o większej wartości dodanej i zwiększenie zdolności do tworzenia innowacji i technologii; zwiększenie spójności terytorialnej poprzez transformację gospodarczą i wyrównanie dostępu do usług publicznych; wzmocnienie odporności i bezpieczeństwa kraju (w tym działania związane z obronnością).

Co z finansowaniem innowacji? Wsparcie B+R, cyfryzacji i transformacji energetycznej przedsiębiorstw pozostanie dostępne – politykę spójności (EFRR, EFS+, Fundusz Spójności) włączono bowiem do PPKR, a wśród jego priorytetów wprost wskazano zwiększenie zdolności do tworzenia innowacji i technologii oraz wsparcie rozwoju działalności gospodarczej. Zmienia się jednak forma: zamiast odrębnego programu (FENG) wsparcie znajdzie się w rozdziałach krajowych i regionalnych PPKR, a wypłaty będą powiązane z realizacją reform i kamieni milowych. Dla porównania w obecnej perspektywie FENG dysponuje ok. 8 mld euro, a cały cel „bardziej inteligentna Europa" – ok. 12,9 mld euro.

Równolegle rośnie druga, zarządzana centralnie pula na innowacje – Fundusz Konkurencyjności (451 mld euro, w tym wsparcie MŚP i startupów), Horyzont Europa (175 mld euro) i rozszerzony EIC. To środki rozdzielane w konkursach ogólnoeuropejskich, o które polskie firmy konkurują w skali całej UE – dodatkowo wobec koperty krajowej, a nie zamiast niej.

Budżet wyraźnie przesuwa akcent w stronę konkurencyjności, innowacji i obronności. Według Krajowego Punktu Kontaktowego Horyzont Europa ma zostać podwojony do 175 mld euro, a EIC – rozszerzony, z naciskiem na technologie podwójnego zastosowania (dual-use) i startupy obronne. Nowy Fundusz Konkurencyjności ma wspierać cleantech, cyfryzację, biotechnologię, kosmos i bezpieczeństwo żywnościowe – od pomysłu do komercjalizacji, w modelu „one-stop-shop".

Dla przedsiębiorców oznacza to dwie równoległe ścieżki: krajowo-regionalną (wsparcie innowacji, cyfryzacji i transformacji energetycznej w ramach PPKR, silniej powiązane z reformami) oraz centralną (konkursy Funduszu Konkurencyjności, Horyzontu Europa i EIC). Rośnie znaczenie solidnego przygotowania projektowego i budowania partnerstw – zwłaszcza że konkurencja o środki centralne toczy się w skali całej UE.

Budżet UE 2028–2034 to ok. 2 bln euro i rekordowe 123,3 mld euro dla Polski, ale przede wszystkim nowy model dystrybucji oparty na jednym dokumencie – PPKR – łączącym dotąd odrębne fundusze. Co najmniej 44% środków pozostanie w regionach (16 rozdziałów wojewódzkich), proporcja spójność–rolnictwo ma pozostać zbliżona do obecnej (ok. 70/30), a wsparcie innowacji – choć bez odrębnego FENG – pozostanie w PPKR i będzie uzupełnione o centralne Fundusz Konkurencyjności, Horyzont Europa i EIC. Dla firm B+R lata 2026–2027 to ostatnie nabory obecnej perspektywy i czas na przygotowanie strategii pod nowe zasady.

Planujesz projekt B+R i chcesz wykorzystać zarówno kończącą się perspektywę, jak i przygotować się na nową? Skonsultuj strategię z ekspertem Innology. Sprawdź też nasze usługi: Ścieżka SMART FENG, instrument STEP, Kredyt dual use oraz EIC Accelerator.