Europejski Fundusz Konkurencyjności (ECF) zastąpi czy uzupełni krajowe finansowanie B+R i wdrożeń w nowym budżecie unijnym na lata 2028–2034?

Europejski Fundusz Konkurencyjności (ECF) to projektowany fundusz UE na lata 2028–2034. Ma on przejąć znaczną część wsparcia dla przedsiębiorstw, które dziś jest dystrybuowane w programach krajowych, takich jak FENG. Komisja Europejska zaproponowała na sam ECF 234,3 mld EUR, a łącznie z programem Horyzont Europa (175 mld EUR) – 409 mld EUR w cenach bieżących. Najnowsza propozycja prezydencji cypryjskiej w Radzie UE z czerwca 2026 r. przewiduje w cenach stałych z 2025 r. 199 mld EUR na ECF, 148,6 mld EUR na Horyzont Europa oraz 35,5 mld EUR na Fundusz Innowacyjny – łącznie ok. 383 mld EUR. Rada przyjęła częściowe stanowisko negocjacyjne w sprawie rozporządzenia 16 czerwca 2026 r. Parlament Europejski nie przyjął jeszcze swojego stanowiska.

Nowa architektura budżetu UE – jeden plan krajowy zamiast odrębnych programów

W perspektywie 2028–2034 zmienia się sposób dystrybucji funduszy unijnych. W miejsce odrębnych programów krajowych – takich jak Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG), Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS), program społeczny FERS i szesnaście programów regionalnych – każde państwo członkowskie przygotuje jeden Krajowy i Regionalny Plan Partnerstwa (PPKR). Plan ten obejmie zarówno Politykę Spójności, jak i Wspólną Politykę Rolną, Politykę Rybołówstwa, Społeczny Fundusz Klimatyczny oraz sprawy wewnętrzne. W przypadku Polski plan będzie zawierał rozdziały regionalne dla każdego z województw.

Zgodnie z wnioskiem Komisji Europejskiej COM(2025) 565 fundusz finansujący plany partnerstwa ma realizować następujące cele:

• ograniczanie dysproporcji regionalnych i zintegrowany rozwój obszarów miejskich i wiejskich;

• wzmacnianie bazy przemysłowej i odpornych łańcuchów dostaw, w szczególności w MŚP;

• sprawiedliwa transformacja energetyczna i klimatyczna, w tym czysta energia i GOZ;

• transformacja cyfrowa;

• zatrudnienie, edukacja, umiejętności i włączenie społeczne;

• wsparcie dochodów rolników i rozwój obszarów wiejskich;

• bezpieczeństwo i zarządzanie granicami.

Plany partnerstwa mogą również współfinansować projekty realizowane w ramach IPCEI oraz projekty, którym w ECF przyznano Pieczęć Konkurencyjności (Competitiveness Seal).

Według wniosku Komisji z lipca 2025 r. budżet dla Polski wyniesie 123,3 mld EUR w cenach bieżących. Jest to najwyższa alokacja w UE. Zgodnie z informacją przedstawioną w Sejmie 16 kwietnia 2026 r. z tej kwoty 8,8 mld EUR przypada na Społeczny Fundusz Klimatyczny, a 1,9 mld EUR na bezpieczeństwo, ochronę granic oraz politykę migracyjną i azylową. Pozostałe 112,6 mld EUR ma zostać podzielone między Wspólną Politykę Rolną (WPR), politykę spójności i politykę rybołówstwa. Obowiązkowe minimum na instrumenty WPR wynosi dla Polski 24,6 mld EUR.

Podział tej kwoty nie jest jeszcze przesądzony. W marcu 2026 r. przedstawiono propozycję zachowania proporcji z lat 2021–2027, co oznaczałoby ok. 32,8 mld EUR na WPR i ok. 79,6 mld EUR na politykę spójności. W czerwcu 2026 r. komisarz UE ds. rolnictwa zapowiedział, że polscy rolnicy otrzymają co najmniej 33,6 mld EUR.

W ujęciu nominalnym środki na spójność i rolnictwo są więc zbliżone do obecnej perspektywy lub nieco wyższe. Biorąc pod uwagę inflację, ich realna wartość będzie jednak niższa niż w latach 2021–2027, na co wskazują także materiały prezydencji cypryjskiej przywołane przez PAP.

Wsparcie B+R, cyfryzacji i transformacji energetycznej przedsiębiorstw pozostanie dostępne w PPKR, jednak większość środków trafi na rolnictwo, rozwój regionalny, infrastrukturę i cele społeczne. Jednocześnie Komisja Europejska przeznacza na konkurencyjność – ECF wraz z programem Horyzont Europa – 409 mld EUR, czyli 21% przyszłego budżetu UE. W konsekwencji środki unijne na projekty B+R, innowacje i inwestycje przedsiębiorstw będą w większym stopniu dystrybuowane przez Europejski Fundusz Konkurencyjności niż przez program krajowy. Oznacza to konkurowanie w naborach ogólnoeuropejskich, a nie wyłącznie krajowych.

Czym jest Europejski Fundusz Konkurencyjności

Komisja Europejska przedstawiła wniosek w sprawie ECF 16 lipca 2025 r. razem z projektem Wieloletnich Ram Finansowych (WRF) 2028–2034. Fundusz jest odpowiedzią na diagnozę zawartą w raportach Mario Draghiego i Enrico Letty. Obaj autorzy wskazali, że europejskie wsparcie dla innowacji jest rozproszone pomiędzy zbyt wiele programów o odmiennych zasadach. ECF ma działać na podstawie jednolitego zbioru przepisów, z jednym punktem dostępu do finansowania dla wnioskodawców. Program Horyzont Europa pozostanie odrębnym programem, lecz jego programy prac będą ściśle powiązane z ECF. Celem funduszu jest wspieranie pełnej ścieżki inwestycyjnej: od badań stosowanych, przez wszystkie formy innowacji i zwiększanie skali działalności, po wdrożenie przemysłowe i produkcję.

Stan negocjacji ECF – wrzesień 2026

Rozporządzenie o ECF jest przyjmowane w zwykłej procedurze ustawodawczej, co wymaga zgody Parlamentu Europejskiego i Rady UE. Wysokość budżetu funduszu zostanie natomiast określona w rozporządzeniu o Wieloletnich Ramach Finansowych (WRF), przyjmowanym przez Radę jednomyślnie. Treść merytoryczna rozporządzenia i jego finansowanie są zatem negocjowane równolegle.

Budżet ECF – wniosek Komisji a propozycja prezydencji Rady

Art. 4 wniosku Komisji określa orientacyjny budżet ECF na 234,3 mld EUR w cenach bieżących. Łącznie z programem Horyzont Europa (175 mld EUR) daje to ok. 409 mld EUR, czyli około jednej piątej WRF. Najnowszą propozycją ze strony Rady są ramy negocjacyjne prezydencji cypryjskiej z 11 czerwca 2026 r., sporządzone w cenach stałych z 2025 r.

Kwoty w obu kolumnach wyrażono w różnych cenach, dlatego nie należy ich porównywać bezpośrednio. 

Porównanie w tych samych cenach (2025 r.) jest możliwe dla wartości łącznych, które podaje Parlament Europejski:

Struktura funduszu pozostaje bez zmian: ponad połowa środków ECF przypada na segment odporności, obronności i przestrzeni kosmicznej. Działania ECF uzupełnia Fundusz Innowacyjny, finansowany z przychodów z systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) poza budżetem ECF określonym w art. 4. Jego wartość wynosi ok. 41,2 mld EUR w cenach bieżących, czyli ok. 35,5 mld EUR w cenach z 2025 r.

Jakie projekty będą wspierane – cztery segmenty tematyczne ECF

Art. 3 wniosku dzieli ECF na cztery segmenty polityki o odrębnych celach szczegółowych. Katalog działań w każdym segmencie określają art. 33–49.

Instrumenty i formy wsparcia w ECF

ECF może wykorzystywać wszystkie formy finansowania dostępne w budżecie UE: dotacje, zamówienia publiczne, pożyczki, instrumenty kapitałowe i quasi-kapitałowe, gwarancje oraz finansowanie mieszane, łączące dotację z finansowaniem zwrotnym. Wniosek przewiduje także procedury neutralne pod względem instrumentu, w których forma wsparcia jest dobierana dopiero po ocenie projektu. Poza standardowymi naborami wniosek wprowadza następujące mechanizmy:

• ECF InvestEU i instrument na rzecz zwiększania skali (art. 22) – całe finansowanie scale-upów w latach 2028–2034 ma być realizowane w ramach ECF. Instrument tworzony we współpracy z Grupą EBI i krajowymi bankami rozwoju obejmie finansowanie kapitałowe, dług typu venture, pożyczki i gwarancje. Jest skierowany do MŚP, małych przedsiębiorstw o średniej kapitalizacji i przedsiębiorstw o średniej kapitalizacji.

• EU Tech frontrunners (art. 17) – dwuetapowe nabory oddolne dla konsorcjów prowadzonych przez przemysł, realizowanych wspólnie z europejskimi dostawcami z sektora MŚP.

• Single Market value chains builder (art. 16) – nabory integrujące dostawców, producentów i innowatorów z różnych państw członkowskich w ramach łańcuchów wartości.

• Działania na rzecz zwiększenia produkcji (art. 18) – w projektach produkcyjnych istotnych dla odporności UE dopuszczono finansowanie działań rozpoczętych przed złożeniem wniosku.

• Dofinansowanie projektów IPCEI (art. 19) – wsparcie projektów realizowanych w ramach Ważnych Projektów Stanowiących Przedmiot Wspólnego Europejskiego Zainteresowania, pod warunkiem współfinansowania krajowego.

• Działania przyspieszone i ukierunkowane (art. 20) – procedury z odstępstwami od standardowych zasad, przeznaczone dla działań o nadrzędnym interesie publicznym lub pilnym charakterze.

• Pieczęć Konkurencyjności (art. 8) – znak jakości przyznawany projektom wysoko ocenionym w ECF. Państwa członkowskie mogą finansować takie projekty ze środków krajowych lub z planów partnerstwa. Projekty strategiczne w rozumieniu aktu w sprawie surowców krytycznych (CRMA) i aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie (NZIA) otrzymują pieczęć z mocy prawa.

Poziom dofinansowania w ECF

Rozporządzenie nie określa jednolitej intensywności wsparcia dla całego funduszu. Zgodnie z motywami wniosku poziom współfinansowania ma być „tak niski, jak to możliwe, i tak wysoki, jak to konieczne” do realizacji projektu. Ma on zależeć od etapu rozwoju projektu, skali niedoskonałości rynku, rodzaju beneficjenta i specyfiki sektora. Na podstawie art. 15 poziom współfinansowania określą programy prac, w formie jednej stawki dla każdego działania.

Uwaga: w przeciwieństwie do obecnych programów krajowych poziom dofinansowania w ECF nie będzie znany z góry. Należy go weryfikować w programie prac dla danego naboru. W projektach bliskich rynkowi, zwłaszcza produkcyjnych i wdrożeniowych, należy się spodziewać niższej intensywności dotacji lub zastąpienia jej finansowaniem zwrotnym i kapitałowym.

Kto może ubiegać się o wsparcie w ECF – profil beneficjenta

ECF nie ogranicza dostępu ze względu na wielkość przedsiębiorstwa. Wsparcie mogą otrzymać start-upy, MŚP, małe przedsiębiorstwa o średniej kapitalizacji, przedsiębiorstwa o średniej kapitalizacji i duże przedsiębiorstwa, a także jednostki naukowe i podmioty publiczne. Art. 29 zobowiązuje do przewidzenia w każdym segmencie działań dedykowanych start-upom, MŚP i małym przedsiębiorstwom o średniej kapitalizacji. Motywy wniosku przewidują ponadto systemy premiujące udział MŚP. Rada w swoim stanowisku dodatkowo rozszerzyła te zapisy o dedykowane nabory.

Zgodnie z art. 9 wsparcie mogą otrzymać przede wszystkim podmioty mające siedzibę w państwach członkowskich i w państwach stowarzyszonych. Podmioty z pozostałych państw trzecich mogą je otrzymać wyłącznie wtedy, gdy ich udział jest niezbędny do realizacji działania.

Jakie projekty będzie wspierał ECF?

Europejski Fundusz Konkurencyjności będzie wspierał zarówno projekty B+R jaki i wdrożeniowe ale profil ECF będzie bliższy rynkowi niż profil programu Horyzont Europa. Wniosek wskazuje następujące etapy i koszty: zwiększanie skali działalności, wdrożenie przemysłowe, produkcję, wprowadzenie na rynek, koszty inwestycyjne i operacyjne.

Badania realizowane we współpracy nauki i przemysłu będą finansowane z filaru programu Horyzont Europa „Konkurencyjność i społeczeństwo”, który ma stanowić wyodrębnioną część programów prac ECF. Ramy negocjacyjne przewidują na ten filar 64,1 mld EUR, a na filar „Innowacje”, obejmujący Europejską Radę ds. Innowacji (EIC), 32,9 mld EUR.

Rozporządzenie nie wprowadza progu TRL, a oczekiwany poziom innowacyjności wynika z celów ECF. Wsparcie mają otrzymać technologie przełomowe i przyrostowe, wschodzące, zaawansowane, podwójnego zastosowania i strategiczne, o istotnym potencjale gospodarczym i możliwości produkcji w UE. Poza nowością technologiczną znaczenie będą miały wpływ projektu na odporność i autonomię strategiczną UE oraz zdolność do przyciągnięcia kapitału prywatnego. Szczegółowe kryteria oceny i ewentualne wymagania dotyczące poziomu TRL określą programy prac.

Co to oznacza dla Twojej firmy

Pierwsze nabory w ramach ECF mogą zostać ogłoszone najwcześniej w 2028 r. Decyzje, które przesądzą o szansach przedsiębiorstwa, należy jednak podjąć wcześniej. Ze względu na mniejszą rolę programu krajowego w finansowaniu innowacji polskie przedsiębiorstwa będą w większym stopniu konkurować o środki w naborach ogólnoeuropejskich. ECF będzie premiować projekty o udokumentowanym dorobku: zakończonym etapie B+R, zweryfikowanej technologii, planie zwiększania skali i zaangażowaniu inwestora prywatnego.

Przygotowanie do ECF warto rozpocząć w programach obecnej perspektywy. Projekty realizowane w Ścieżce SMART i instrumencie STEP oraz granty EIC Accelerator, EIC Transition i EIC Pathfinder pozwalają osiągnąć wyniki, na których można oprzeć wniosek o finansowanie zwiększania skali lub wdrożenia. Przedsiębiorstwa z sektora obronnego i podwójnego zastosowania mogą ponadto korzystać już teraz z kredytu dual-use oraz innych programów krajowych i regionalnych.

Podsumowanie – co warto zapamiętać

• W perspektywie 2028–2034 programy krajowe, takie jak FENG i FEnIKS, zastąpi jeden krajowy i regionalny plan partnerstwa. Koperta dla Polski według wniosku KE wynosi 123,3 mld EUR i realnie nie przewyższa środków z lat 2021–2027.

• Środki na innowacje i inwestycje przedsiębiorstw będą w większym stopniu dystrybuowane przez ECF, w naborach ogólnoeuropejskich.

• ECF obejmie 14 programów UE, z jednolitym zbiorem przepisów i jednym punktem dostępu do finansowania. Rozpocznie funkcjonowanie 1 stycznia 2028 r.

• Budżet ECF według Komisji: 234,3 mld EUR, a łącznie z programem Horyzont Europa 409 mld EUR (ceny bieżące). Propozycja prezydencji Rady: 199 mld EUR na ECF, a łącznie z programem Horyzont Europa i Funduszem Innowacyjnym 383 mld EUR (ceny 2025) – o ok. 3,7% mniej niż we wniosku KE. Ponad połowa środków przypada na obronność, bezpieczeństwo i przestrzeń kosmiczną.

• Rada przyjęła częściowe stanowisko 16 czerwca 2026 r. Głosowanie plenarne w Parlamencie Europejskim zaplanowano orientacyjnie na 23 listopada 2026 r. Ostateczne kwoty zależą od porozumienia w sprawie WRF, planowanego na koniec 2026 r.

• Fundusz finansuje B+R, zwiększanie skali, wdrożenia i produkcję – w formie dotacji, instrumentów kapitałowych i gwarancji. O wsparcie mogą się ubiegać przedsiębiorstwa każdej wielkości.

• Poziom dofinansowania i kryteria oceny określą programy prac; rozporządzenie nie przewiduje jednolitej stawki ani progu TRL.

Innology od 13 lat wspiera przedsiębiorstwa w najbardziej wymagających programach B+R i pozyskała dla klientów ponad 800 mln zł dotacji. Aby ocenić, które projekty w Twojej firmie mają potencjał w ECF i jak przygotować je w programach dostępnych obecnie, zapraszamy do konsultacji z ekspertem Innology. Szerszy obraz nowego budżetu UE przedstawia artykuł Nowa perspektywa unijna 2028–2034 – budżet, środki dla Polski i podział na programy.

Autor: Szymon Łokaj